Nokia từng được xem là nhà sản xuất di động lớn nhất trên thế giới và là một trong những tập đoàn di động thành công nhất hành tinh. Tuy nhiên, mọi chuyện dường như đang thay đổi. Nokia đang trên bờ vực mất đi ngôi vị của mình. Tuần trước, bản báo cáo tài chính của tập đoàn này đã chỉ ra rằng doanh thu hai quý liên tiếp của hãng sẽ không được như mong đợi. Tập đoàn này đang nỗ lực hành động nhằm giành lại vị thế của mình ở thị trường smartphone châu Âu và Bắc Mỹ.

Nokia sẽ còn phải gặp những khó khăn gì? Tập đoàn này có thể làm gì để xúc tiến nhanh hơn nữa chiến lược sử dụng Windows Phone như con át chủ bài hòng quay lại vị thế hàng đầu trước đây? Bài viết xin trình bày những vấn đề cơ bản nhất mà Nokia đang phải đối mặt trong giai đoạn này.

1. Những con số biết nói

Tuần trước Nokia đã đưa ra báo cáo dự đoán mức doanh thu giảm xuống trong hai quý đầu năm, riêng quý I là giảm 3%. 3% dường như chưa phải là quá lớn, tuy nhiên xét theo tình hình hiện tại thì nó vẫn rất đáng nói.

Doanh số bán hàng quý I không phải là những con số đáng khích lệ nhất là khi so sánh với doanh thu cùng kỳ năm ngoái của Nokia. Năm ngoái, tập đoàn này đã tiêu thụ được 24,2 triệu smartphone. Tuy nhiên, đến năm nay, dù Nokia đã sử dụng Windows Phone như một cải tiến thì con số ấy vẫn giảm đi một nửa chỉ còn là 12 triệu smartphone được tiêu thụ. Trong số 12 triệu chiếc smartphone được bán ra thì đến 83 % vẫn là các smartphone chạy trên nền Symbian và Meego, vốn là các nền di động quen thuộc của Nokia.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhận định có một vài tín hiệu khả quan với tập đoàn này trong quý I vừa qua. Chỉ trong 3 tháng, Nokia đã bán được 2 triệu thiết bị hoạt động trên nền Windows Phone, chiếm 17% tổng doanh số smartphone bán ra. Các thiết bị hoạt động trên nền Windows Phone đang sinh lời cho Nokia. Giá bán trung bình của một di động chạy Windows Phone là 290 USD (khoảng 6 triệu VNĐ), trong khi đó giá của di động chạy Symbian chỉ khoảng 165 USD (khoảng 3,5 triệu VNĐ). Do vậy, dù chỉ chiếm 17% tổng doanh số bán ra nhưng di động chạy Windows Phone lại đem về khoảng 26% tổng doanh thu cho Nokia. Sử dụng Windows Phone được các chuyên gia đánh giá là một bước đi đúng hướng của Nokia trên con đường gian nan quay trở lại ngôi vị bá vương.

Trong quý đầu 2012, smartphone chạy Windows Phone của Nokia đã tiêu thụ được 2 triệu đơn vị trong khi tính đến hết tháng 2-2012, Google đã công bố bán được khoảng 850.000 smartphone Android mỗi ngày. Apple cũng đã tiêu thụ được 37 triệu iPhone trong quý IV năm 2011. Theo các nhà phân tích, Nokia đóng góp 3% tổng lượng smartphone được tung ra thị trường.

Dù Nokia không phải hãng duy nhất sản xuất các thiết bị sử dụng nền Windows Phone. Nhưng chính Nokia mới đóng vai trò quyết định để Windows Phone được biết đến rộng rãi như hiện nay. Các nhà sản xuất trước thường dựa vào các thiết kế vốn chạy nền Android, rồi thay đổi một vài đặc điểm ở các mẫu thiết kế này để có thể chạy nền Windows Phone. Duy chỉ có Nokia là nhà sản xuất các thiết bị dành riêng cho Windows Phone.

2. Không quên dòng điện thoại giá rẻ

Không chỉ lượng smartphone mà Nokia tiêu thụ được trong năm nay đã giảm một nửa so với cùng kỳ năm ngoái, mà lượng điện thoại giá rẻ của hãng này cũng đang trên đà tuột dốc. Dòng điện thoại giá rẻ vốn là một thế mạnh của Nokia. Tập đoàn này chiếm tới 70% thị trường điện thoại ở các khu vực ngoài châu Âu và Bắc Mỹ.

Trong quý đầu tiên của năm 2011, Nokia đã bán được 84,3 triệu điện thoại giá rẻ trên toàn thế giới. Nhưng đến quý đầu tiên năm 2012, con số này là 71 triệu đơn vị, giảm khoảng 16% so với cùng kỳ năm ngoái. Theo Nokia, nguyên nhân của sự giảm sút này là do cạnh tranh đến từ Trung Đông, châu Phi và Trung Quốc.

Lời giải thích này của Nokia nhằm nhắc tới công ty ZTE của Trung Quốc. Công ty này đã khiến Nokia mất đi vị trí thống trị cung cấp các điện thoại giá rẻ ở thị trường Trung Quốc. ZTE không chỉ cung cấp các thiết bị giá rẻ hơn Nokia mà còn hướng tới phục vụ nhu cầu riêng của người tiêu dùng nước này. Điện thoại của ZTE cung cấp khả năng sử dụng nhiều sim do đó người dùng sẽ dễ dàng sử dụng được nhiều nhà mạng. Điện thoại sử dụng nhiều sim cũng đang được ưa chuộng ở Ấn Độ và hứa hẹn sẽ được người tiêu dùng trên khắp nơi chào đón. Không chỉ vậy, ZTE còn cạnh tranh với Nokia cả ở các thiết bị chạy hệ điều hành Windows Phone. Đây chính là công ty đầu tiên của Trung Quốc giới thiệu các sản phẩm chạy Windows Phone.

Khi người tiêu dùng chuyển sang sử dụng smartphone, đồng nghĩa với việc doanh số điện thoại giá rẻ sẽ chững lại. Dù điện thoại giá rẻ không biến mất hoàn toàn trên thị trường thì Nokia cũng không thể đủ khả năng duy trì 110.000 nhân viên trên khắp thế giới như hiện nay được nữa.

Doanh số tiêu thụ smartphone và điện thoại giá rẻ giảm, đồng nghĩa với việc Nokia đang dần mất ngôi vương trên thị trường sản xuất điện thoại. Chúng ta cùng làm một phép tính đơn giản như sau: 71 triệu điện thoại giá rẻ và 12 triệu smartphone, như vậy tổng số điện thoại bán ra của Nokia là 83 triệu chiếc trong quý đầu năm 2012. Samsung dù chưa đưa ra con số tiêu thụ chính thức nhưng như các chuyên gia dự báo thì mức tiêu thụ đạt được của hãng này cũng phải từ 85 đến 92 triệu bản di động.

3. Nokia cần làm gì?

Tình hình tiêu thụ di động ảm đạm của Nokia cũng ảnh hưởng trầm trọng tới giá cổ phiếu của tập đoàn này. Tổ chức đánh giá tín nhiệm nợ Moodys đã hạ bậc nợ của Nokia xuống mức BAA3, mức thấp nhất trong mục khuyến nghị đầu tư, điều này đồng nghĩa với việc Nokia đang dần mất đi sự tín nhiệm vốn có của các nhà đầu tư.

Đáng ngại hơn, cổ phiếu của Nokia đang được cảnh báo sẽ giảm 20% trong 2 quý đầu năm 2012. Vào ngày 24-2-2012, giá cổ phiếu Nokia có những thay đổi tích cực trên sàn khi Mobile World Congress diễn ra ở Barcelona với giá 5,8 USD một cổ phiếu thì đến ngày 13-4, giá cổ phiếu của hãng điện thoại Phần Lan lại giảm xuống chỉ còn 4,02 USD. Giá trị vốn hóa thị trường hiện nay của hãng ở mức dưới 15 tỷ USD. Đây quả là một con số đáng báo động vì năm 2010 Nokia có tổng giá trị vốn hóa thị trường khoảng 200 tỷ USD, lớn hơn rất nhiều so với con số 15 tỷ hiện này. Con số này đã tụt dốc không phanh khi hãng điện thoại này liên tiếp làm ăn thua lỗ, vào tháng 2 năm 2011, giá trị này chỉ còn khoảng 50 tỷ USD.

Giám đốc điều hành Stephen Elop của Nokia đã triển khai một số hoạt động để thúc đẩy lại vị thế của Nokia. Trước hết, ông cho biết sẽ sử dụng Windows Phone cho các smartphone của Nokia để thay thế dần các hệ điều hành đã lỗi thời như Symbian và Meego. Tiếp theo, tập đoàn này sẽ cắt giảm khoảng 10.000 nhân công để giảm chi phí. Đến tháng 9 năm nay công ty này sẽ tiếp tục thực hiện thêm một đợt cắt giảm nhân sự nữa, đồng thời, những hệ thống máy móc cũ sẽ được thanh lý toàn bộ. Elop hy vọng rằng đến cuối năm nay mọi thay đổi về nhận sự và cải tổ công nghệ sẽ thực hiện xong. Ngoài ra, vị CEO này cũng đang cố gắng bán cổ phần ở công ty sản xuất thiết bị di động Nokia Siemens, tuy nhiên tình hình cũng không được mấy khả quan, Nokia Siemens đã công bố kế hoạch sa thải gần một phần tư lực lượng lao động hiện thời.

Dù Stephen Elop đã đưa ra nhiều biện pháp thực hiện nhưng các nhà đầu tư vẫn còn tỏ ra khá e dè khi đầu tư vào Nokia. Nếu Microsoft tung ra Windows Phone 8, các sản phẩm điện thoại của Nokia chắc chắn sẽ có những bước tiến vững chắc hơn. Tuy nhiên, không ai dám khẳng định rằng Nokia có đủ khả năng và nguồn lực cho đến khi Windows Phone 8 được tung ra. Ngay lúc này, Nokia cần có những động thái quyết liệt để chứng tỏ khả năng tài chính của mình với các nhà đầu tư nhằm cứu vãn lại tình thế.

4. Những hành động chiến lược của Nokia

A. Bán bằng sáng chế

Hiện tại, Nokia đang sở hữu rất nhiều bằng sáng chế liên quan tới công nghệ kết nối và công nghệ không dây. Điều này đồng nghĩa với việc rất nhiều tập đoàn truyền thông và công nghệ sẽ được sử dụng những thiết kế trước đây vốn chỉ có Nokia được quyền sử dụng. Rất nhiều tập đoàn hứa hẹn sẽ là đối tác tiềm năng của Nokia trong thương vụ này như: Microsoft, Apple, Google, Samsung. Đây cũng là một cách giúp Nokia vượt qua được giai đoạn khó khăn trước mắt.

B. Bán bộ phận điện thoại giá rẻ

Dù điện thoại giá rẻ đem về cho Nokia nguồn lợi nhuận khá lớn nhưng smartphone mới là tương lai của Nokia. Nếu bán bộ phận này cho các đối thủ của mình như ZTE hay Huawei sẽ gây ra các tác động nghiêm trọng tới hoạt động sản xuất điện thoại giá rẻ của Nokia, nhưng đồng thời Nokia cũng có thể bỏ đi hệ điều hành Symbian đã lạc hậu nhằm giảm được chi phí để tập trung vào các hoạt động sống còn. Hơn nữa, nguồn tiền thu về sau vụ mua bán này cũng sẽ trực tiếp giúp Nokia vượt qua khó khăn để đầu tư nhiều hơn vào các smartphone chạy Windows Phone. Tuy nhiên, bán đi các doanh nghiệp điện thoại giá rẻ cũng đồng nghĩa với việc Nokia chấp nhận đặt mình vào vị thế như của Motorola Mobility hay Sony Ericsson trước đây.

C. Bán đi cổ phần Nokia – Siemens

Nokia đang cố gắng để có thể bán đi cổ phần của Nokia trong liên doanh Nokia – Siemens với hãng Siemens AG. Dù chưa quyết định đâu là đối tác chính thức của Nokia trong vụ mua bán này nhưng theo các chuyên gia, nhiều khả năng đó là Motorola Solution hoặc Huawei, dù trong hoàn cảnh nào đi nữa thì ba công ty này vẫn có nhiều rắc rối về vấn đề bản quyền cần phải được giải quyết.

D. Bán Navteq

Nokia đã mua lại công ty bản đồ Navteq vào năm 2007 với giá 8,1 tỷ USD để tiếp quản tất cả các tiện ích điều hướng của công ty này cũng như ứng dụng vào sản phẩm Ovi Maps. Nếu Nokia bán Navteq cho Microsoft, đồng nghĩa rằng Bing maps sẽ được nâng cấp với nhiếu tiện ích từ Navteq. Đây cũng là một thách thức với Google maps, chính vì vậy, trong vụ mua bán này, Google cũng có thể sẽ là một đối tác tiềm năng của Nokia.

E. Thay đổi trụ sở

Nokia vẫn được biết đến là công ty di động nổi tiếng Phần Lan. Thế nhưng Phần Lan không phải là mảnh đất màu mỡ cho một công ty sản xuất di động vì giá chi phí và dịch vụ quá cao. Nhiều suy đoán còn cho rằng chính vị trí trụ sở đặt ở Phần Lan đã ngăn cản Nokia theo kịp những bước tiến chóng mặt của ngành công nghiệp di động. Nhà phân tích Lee Simpson của trung tâm nghiên cứu Jefferies ở Luân Đôn đã đề nghị Nokia nên xem xét di dời trụ sở tới khu vực có mức chi phí rẻ hơn. Tuy nhiên, làm như vậy, tức là Nokia cũng để lại một số lượng lớn các giám đốc điều hành chủ chốt và nhân viên kỹ thuật lại Phần Lan.

5. Ứng dụng triệt để Windows Phone

Việc Nokia cần làm ngay lúc này là đưa Windows Phone vào các thiết bị của mình. Cuối năm 2011, Nokia đã tung ra Lumia 800 chạy trên nền Windows Phone ở châu Âu. Mặc dù phản ứng ban đầu của người tiêu dùng không quá tích cực nhưng đến năm 2012 khi Lumia được đưa tới Bắc Âu và Anh, thì dòng sản phẩm này đã nhận được nhiều phản hồi khả quan. Thế nhưng, 2 triệu smartphone chạy Windows Phone được bán ra vẫn chưa được xem là cuộc cách mạng thật sự để thay đổi tình hình hiện giờ của Nokia. Để có thể thu hút được người tiêu dùng, Nokia phải chứng tỏ cho người dùng thấy được rằng Lumia có những tiện ích thật sự vượt bậc so với iPhone và các smartphone Android khác.

Những fan trung thành của Nokia vẫn đang mong chờ ngày quay trở lại ngôi vương của nhãn hiệu nổi tiếng này. Chúng ta hãy cùng chờ xem những nhà cầm quân của Nokia sẽ làm gì để đối phó với tương lai khó khăn trước mắt.

Trương Thị Hồng – Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Ý Hồng Kiên

Từ nghiên cứu thị trường…

Bốn năm lao động ở Nhật, Trương Thị Hồng, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Ý Hồng Kiên luôn tận dụng thời gian ngoài giờ làm việc để học thêm văn hóa và tiếng Nhật.

Bởi cô là người biết lo xa: “Nếu không chịu khó học hỏi, trau dồi kiến thức, sau này kết thúc hợp đồng lao động, về nước thì biết làm gì”.

Do phải gửi tiền về nhà nuôi mẹ bị bệnh nhũn não nên Hồng ăn uống rất kham khổ. Có lần chị đã té xỉu trong giờ làm việc, sếp biết chuyện, đã gọi Hồng lên, nói:

“Tôi thấy cô làm việc rất chăm chỉ và ham học, gia đình lại rất nghèo, đang mắc nợ nên tôi cho cô vay 300 triệu đồng để trả nợ và thuốc thang cho mẹ, số tiền này sẽ được trừ dần vào lương”.

Ngày Hồng hết hợp đồng lao động về nước, vị sếp này đã tặng Hồng một chiếc hộp, trong đó là toàn bộ số tiền lương cô đã bị trừ cho khoản vay nợ.

Có chút vốn, Hồng quyết định nghỉ làm tại văn phòng đại diện của một công ty Nhật để thành lập Công ty TNHH một thành viên Ý Hồng Kiên chuyên nghiên cứu thị trường và tư vấn đầu tư cho các công ty Nhật Bản.

Vì cô biết có rất nhiều thương gia và các công ty Nhật có nhu cầu tìm hiểu thị trường Việt Nam nhưng không tìm ra nơi tư vấn.

Hồng giải thích: “Sở dĩ tôi mạnh dạn chọn lĩnh vực này để khởi nghiệp vì sau khi về nước, nhiều bạn bè từ Nhật sang Việt Nam đã nhờ tôi tư vấn, hướng dẫn làm thủ tục, tháo gỡ vướng mắc khi họ có ý định đầu tư vào Việt Nam. Vài người được tư vấn thành công đã giới thiệu cho bạn bè.

Khi nguồn khách tăng lên, tôi mạnh dạn mở công ty và bắt đầu bận rộn hơn vì phải đi học thêm các khóa chuyên môn về nghiên cứu thị trường, tư vấn, tìm hiểu chính sách, cập nhật các quy định về thủ tục, giấy tờ, kể cả đi tìm đối tác để môi giới hợ p tác cho khách hàng…”.

Chia sẻ thêm về việc có được nguồn khách ổn định và tin tưởng mình, Hồng nói:

“Nhiều năm làm việc với người Nhật, tôi biết họ rất chính xác về giờ giấc và coi trọng lời hứa, một khi đã tin mình thì ai nói gì họ cũng không nghe. Trong làm ăn, chữ tín và chất lượng sản phẩm được người Nhật đặt lên hàng đầu.

Tôi nhớ công ty tôi làm hồi còn ở bên Nhật đã cho thu hồi toàn bộ lô hàng gồm 90.000 hộp thành phẩm đã xuất ra thị trường chỉ vì phát hiện có một hộp bị thiếu cuốn catalogue.

Sự cố đó đã khiến công ty phải ngưng sản xuất trong ba tuần và làm tôi không khỏi nể phục tinh thần trách nhiệm cũng như sự coi trọng uy tín của họ. Chính vì vậy, khi làm chủ công ty, tôi cũng kinh doanh theo tinh thần của người Nhật, đã nói là làm, đã làm là phải đảm bảo uy tín”.

…Đến kinh doanh sản phẩm làm đẹp

Luôn lấy chữ tín làm trọng, nhưng cũng có đôi lần Hồng không giữ được uy tín do gặp sự cố khách quan. Ví dụ như lần cô làm tư vấn cho một công ty phân bón của Nhật, mặc dù đã được một công ty phân bón trong nước cam kết giao hàng mẫu trong vòng 30 ngày, nhưng đến ngày hẹn, công ty này vẫn chưa có hàng giao.

“Sự cố này làm tôi khó chịu, ray rứt lắm. Sau mỗi lần như vậy, tôi nhận ra nghề tư vấn, môi giới thương mại thật khó giữ được chữ tín vì mình không chủ động được cam kết.

Vì vậy, tôi quyết định kinh doanh thêm lĩnh vực phân phối mỹ phẩm. Thực ra đây mới là nghề tôi đam mê và muốn theo đuổi” , Hồng tâm sự. Hồi còn ở Nhật, Hồng thường tìm hiểu sản phẩm của các hãng mỹ phẩm Nhật, sau đó mua về dùng thử nhằm tìm ra những sản phẩm tốt nhất để hợp tác phân phối về Việt Nam.

“Một lần lên Tokyo, tôi mua được một loại phấn của Hãng mỹ phẩm Tokyo. Tuy thương hiệu này không xuất khẩu, chỉ cung ứng trong nội địa và mẫu mã cũng không bắt mắt như các loại mỹ phẩm khác nhưng khi dùng thử, tôi rất thích vì chất lượng tốt và không bị bóng nhờn, chảy bệt vào mùa Hè.

Thế là tôi đã dành hẳn hai tháng lương để mua sản phẩm gửi về nước cho người thân, bạn bè dùng thử, ai cũng bảo là tốt và còn đặt mua thêm”, Hồng kể.

Quyết định sang Nhật tìm gặp ông chủ của Công ty Mỹ phẩm Tokyo xin làm nhà phân phối, thấy ông có vẻ không hào hứng, Hồng đã phải thuyết phục:

“Sản phẩm của công ty ông rất tốt, hợp với xu hướng đang thịnh hành là dùng sản phẩm sử dụng 100% nguyên liệu từ thiên nhiên và giá bán lại vừa phải nên tôi nghĩ việc hợp tác của chúng ta sẽ thành công”.

Cuối cùng ông cũng gật đầu và phải mất gần hai năm tôi mới hoàn tất thủ thục nhập hàng.

Dù sản phẩm có tốt đến đâu, nhưng chọn một thương hiệu mới tinh vào thời điểm thị trường có quá nhiều thương hiệu mỹ phẩm đua chen là một thách thức rất lớn đối với Hồng. Thế nhưng, Hồng vẫn tự tin vì đoan chắc sản phẩm của mình chất lượng tốt, giá lại phải chăng, chắc chắn ai đã dùng rồi thì sẽ không đổi qua sản phẩm khác.

Hồng không đưa hàng vào siêu thị, trung tâm thương mại, không quảng cáo rầm rộ mà bán trực tiếp cho người dùng, kể cả vùng nông thôn, cao nguyên, thông qua kênh bán hàng riêng và hai phòng trưng bày sản phẩm, spa tại TP.HCM.

Hồng chia sẻ: “Tôi không đặt mục tiêu chính là lợi nhuận cao, chỉ mong muốn tất cả phụ nữ từ thành thị đến nông thôn đều được dùng những sản phẩm tốt, giá hợp lý.

Song, tâm nguyện lớn nhất của tôi là sẽ tích góp doanh thu từ nguồn kinh doanh này để mở trường dạy nghề cho trẻ em khuyết tật, giúp đỡ trẻ em nghèo, mồ côi, bởi tuổi thơ của tôi cũng từng trải qua nghèo khó và được nhiều người tốt giúp đỡ nên mới có ngày hôm nay.

Và tôi hy vọng sẽ góp phần mang lại may mắn, hạnh phúc cho các em. Đó cũng là lý do tôi yêu màu hồng và chọn màu hồng làm tông màu chủ đạo cho phòng trưng bày và hệ thống nhận diện thương hiệu của công ty mình”.

Nói chuyện với sinh viên bên ngoài chiếc xe xuyên Á

Học không bao giờ là đủ

Nỗi ám ảnh lớn nhất của Vikrom là những xung đột gia đình triền miên và người cha tàn nhẫn. Với bản tính trăng hoa, cha ông từng lấy rất nhiều vợ, và có hơn 20 đứa con nhưng không dành tình thương cho bất kỳ đứa con nào. Vikrom cũng bị cha cưỡng bức lao động từ nhỏ, làm rất nhiều công việc nặng nhọc, quá sức với một đứa trẻ đang tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”.

Cha cũng chính là rào cản học hành của Vikrom. Ngay từ khi còn nhỏ, mỗi khi kết thúc một cấp học, ông lại tha thiết van xin bố cho phép học tiếp, đổi lại ông phải làm việc “tối mắt tối mũi” để phụ giúp gia đình từ đi chợ nấu cơm, trông em, đến làm vườn.

Vikrom quan niệm: “ Học không bao giờ là đủ, hãy cứ chăm chỉ học hành, làm việc và tích lũy, ngày thành công sẽ không xa”. Bởi vậy, trong những lúc điều kiện khó khăn nhất, ông vẫn tìm mọi cách để gắng gượng và giành được tấm bằng cử nhân ĐH tại Đài Loan.

Ông xác định cho mình một tư tưởng đúng đắn ngay từ những ngày đầu lập nghiệp: “Để đạt được mục tiêu, trước tiên là phải học hành đến nơi đến chốn”. Nấc thang đầu tiên đưa ông đến với thế giới rộng lớn chính là việc học hành, càng học cao, như có bằng thạc sỹ tại các trường ĐH danh tiếng trên thế giới, học tập trong môi trường có nhiều người giỏi sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn khi bước vào đời.

Ngay khi tốt nghiệp ĐH, Vikrom khát khao được học tiếp ngành kỹ thuật hàng không tại ĐH Toronto, Canada nhưng vì không đủ tiền trả học phí nên đành gác lại đến khi tiết kiệm đủ tiền sẽ đi học tiếp.

Tỷ phú không ngại học tiếng Anh

Khi đã trở thành một doanh nhân trẻ với những hợp đồng làm ăn, dự án đầu tư đầu tiên, nhận thấy vốn tiếng Anh quá khiêm tốn của mình sẽ bất lợi cho công việc, có những khi trao đổi với đối tác, Vikrom chỉ hiểu một cách mơ hồ và chật vật mới nói được vài câu. Ông đã không ngừng rèn luyện, học hỏi và sau ba tháng đã tự liên hệ, xin giấy phép nhập khẩu FCE của Cục Thực phẩm & dược phẩm Mỹ. Và bây giờ, Vikrom có thể nói trôi chảy, tự tin hoàn toàn về khả năng tiếng Anh của mình.

Với suy nghĩ, gieo trồng vào giáo dục sẽ đem lại thu hoạch cả đời, khi có kiến thức mỗi người sẽ tự lo được cuộc sống của bản thân, không còn là gánh nặng của gia đình và chỉ có học mới có thể tiến xa được, nên ông luôn khuyến khích chính mình, cũng như những người thân cần học hành đến nơi đến chốn dù ở bất cứ lứa tuổi nào.

Muốn thành tỷ phú, phải tiết kiệm

Vikrom cho rằng ngoài chuyện làm việc chăm chỉ, kiên trì cần phải biết cách “quy hoạch” cuộc sống của mình: Sắp xếp mọi thứ theo một trật tự khoa học, chi tiêu hợp lý.

Doanh nhân 59 tuổi tiết lộ: “Tôi là người lý trí và biết sống tiết kiệm từ nhỏ do học được từ mẹ, một người không bao giờ chi tiêu hoang phí. Nhờ tiết kiệm mà bà đủ sức nuôi nấng cả gia đình. Đó là nền tảng mà tôi duy trì từ nhỏ đến bây giờ. Từ nhỏ tôi đã tiết kiệm được 1 vạn bạt nhưng không phung phí. Nó giúp tôi luôn có một cuộc sống ổn định, vững vàng”.

Khi có chút vốn liếng trong tay và thành công trong một số dự án, Vikrom cho biết, càng kiếm được nhiều tiền, ông càng biết quý trọng từng đồng vì đó là mồ hôi, công sức, tâm huyết của mình.

Vikrom Kromadit là con một người trồng mía nhưng không nối nghiệp cha, từ tỉnh lẻ Vikrom Kromadit quyết chí lập thân ngay giữa thủ đô Bangkok ở tuổi 22

và gần như khởi nghiệp từ con số không.

Ông cũng không phải vất vả khi phải quản lý số tiền lớn do vay được để phát triển kinh doanh và luôn nhắc nhở mình không bao giờ “vung tay quá trán” để phải trở thành con nợ vô lý.

Kể cả khi đi công tác, ông thường lập kế hoạch kỹ càng và ước tính các khoản chi của chuyến đi. Dù sự nghiệp đang bắt đầu “cất cánh” nhưng Vikrom vẫn hết sức tiết kiệm. Một lần sang Mỹ, ông chỉ mang theo hơn 2.000 USD và dùng tiền rất chừng mực vì nếu hết tiền giữa chừng thì rất gay go khi không thể vay mượn ai nơi “đất khách quê người”.

Thậm chí, Vikrom còn tự nhận mình là “hà tiện”, không thích dùng hàng hiệu vì nó quá đắt mà thường tìm đồ bình dân ở các chợ trời Sanam Luông hay Chatuchak.

Các vật dụng cần thiết trong nhà như tủ lạnh, ti vi, máy điều hòa… thường được “ông chủ” cân nhắc kỹ sự phù hợp giữa giá cả với tính năng sử dụng và độ bền. Vikrom cho biết: “Biết chi tiêu một cách hợp lý giúp chúng ta tự do, không bị lệ thuộc vào người khác”.

Tuy vậy, với sức khỏe thì”yêu cầu khoa học” đặt lên hàng đầu.  Ông luôn yêu cầu người nấu bếp phải mua thực phẩm tươi ngon,có lợi cho sức khỏe và hợp khẩu vị; nhất là chất lượng và các vitamin trong đồ ăn.

Lời nói là ‘ông chủ’ của bản thân

Dù cũng đã bao phen mất trắng, bao lần bị trở mặt nhưng Vikrom Kromadit vẫn luôn đề cao lòng trung thực, chính trực trong nghiệp kinh doanh.

Chân ướt chân ráo vào nghề, chưa kịp mừng rỡ về những “phần thưởng” ngọt ngào có được từ nỗ lực của bản thân, ông biết đâu có biết bao cạm bẫy luôn rình rập những “con mồi” ngây thơ, yếu ớt như mình. Chính vì thế, tưởng rằng việc hợp tác với hai người “khổng lồ” Bill Perez và Paul giúp đưa sản phẩm của mình thâm nhập thị trường Mỹ sẽ diễn ra suôn sẻ với viễn cảnh đẹp như mơ, Vikrom đã bỏ rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc của mình để mong có được một hợp đồng ký kết.

Để rồi cuối cùng, giấc mơ vụt tắt khi hai “người bạn lớn” này quay ra trở mặt với ông và tiến hành kinh doanh độc lập. Kế hoạch thất bại đầu tiên ấy đã gây cho Vikrom một cú sốc lớn. Ông đã mất khá lâu mới có thể cân bằng lại cuộc sống và “chiến đấu” tiếp. Đây cũng là bài học kinh nghiệm mà ông “khắc cốt ghi tâm” để nhắc nhở bản thân mỗi khi làm việc.

Vikrom đã phấn đấu vươn lên bằng ý chí mạnh mẽ, một tầm nhìn rộng lớn và trở thành nhà phát triển khu công nghiệp lớn nhất Thái Lan, Chủ tịch kiêm CEO Tập đoàn AMATA  lừng danh Đông Nam Á ngày nay. Tại Việt Nam, ông đã phát triển Amata tại thành phố Biên Hòa (Đồng Nai).

Trên con đường sự nghiệp đầy chông gai, thử thách và hiểm nguy ấy, ông đã từng trải qua, và gặp rất nhiều những mánh lới, thủ đoạn lọc lõi để “lật” nhau của các đối tác. Có nhiều cách để “dạy” cho họ nhớ về những gì họ đã gây ra. Tuy nhiên, Vikrom không làm điều đó. Ông luôn đề cao lòng trung thực, chính trực trong cái thế giới hỗn loạn ấy.

Theo Vikrom, sống có tình nghĩa, đền đáp công ơn những người đã giúp đỡ mình là đức tính không thể thiếu của mỗi doanh nhân. Cho dù làm bất cứ việc gì cũng phải dựa vào lẽ phải, sự công bằng và rộng lượng. Điều gì đã hứa phải cố gắng thực hiện bằng được vì lời nói chính là “ông chủ” của mình, nên suy nghĩ kỹ trước khi nói, đã nói thì phải làm.

Trọng các mối quan hệ

“Tỷ phú 25 xu” có phương châm sống rất giống với quan niệm của người Việt Nam, “giàu vì bạn”.

Ông từng chia sẻ quan điểm này của mình trong cuốn tự truyện “Tay không xây dựng cơ đồ”: “Chim không cánh không thể bay cao, người không bạn không thể tiến xa, cần phải có những người quen biết, cùng hội cùng thuyền để nương tựa, giúp đỡ nhau. Tuy nhiên, tôi chỉ kết bạn với người tốt, trung thực và công bằng. Có lưu ý nữa là cách chọn lọc những người đáng để làm quen.

Thích nghi là nghệ thuật sống

Vikrom cho rằng, thay đổi bản thân thích nghi với hoàn cảnh sẽ giúp bản thân tự tin và hòa đồng hơn.

Nghệ thuật sống mà “tỷ phú 25 xu” luôn vận dụng là tự điều chỉnh bản thân linh hoạt với hoàn cảnh và môi trường sống luôn thay đổi. Nhờ đó, trong thời gian 10 năm hoạt động, các vấn đề công ty gặp phải đã lần lượt được giải quyết ổn thỏa. Ông đã trang trải sòng phẳng khoản nợ 8 triệu bạt do thua lỗ trong hai vụ buôn bán bột sắn 300 tấn và 2 container cá ngừ hộp bị trả lại.

Không bỏ qua hai chữ “kiên trì”

Đây là đức tính thường thấy của những người thành đạt. Ở Vikrom cũng vậy, để có được thành công với số tài sản trăm triệu đô la, sở hữu 900 nhà máy, cơ sở sản xuất với doanh thu bằng 10% GDP của Thái Lan hàng năm với số vốn khởi nghiệp chỉ vỏn vẹn 25 xu là cả một quá trình lao động miệt mài, cần mẫn, bền bỉ.

Đứng trước những “cơn bão tố” ập đến, có những lúc như “nuốt trọn” cơ đồ bao năm gây dựng, chắt chiu, ông đã chống chọi kiên cường. Ông luôn tìm cho mình lối thoát trong những tình thế bế tắc ấy bằng chính sự kiên trì.

Anh Lương Văn Minh kiểm tra sản phẩm củi trấu

Tự nghiên cứu và thực hiện thành công dự án chế biến vỏ trấu thành củi đốt và từ đây anh đã cung cấp nguồn nguyên liệu làm chất đốt cho nhiều công ty, mỗi năm thu nhập là hàng tỷ đồng. Anh là Lương Văn Minh – Giám đốc Công ty TNHH Trường Doanh ở khối phố 5, thị trấn Núi Thành, huyện Núi Thành, Quảng Nam.

Sự nghiệp thành công của anh Minh lại bắt đầu từ một câu chuyện khó khăn của một người bạn. Anh Minh kể lại, vào đầu năm 2010, một người bạn là giám đốc một công ty tư nhân tâm sự với anh về những khó khăn mà công ty mình đang gặp phải do khoản chi phí đầu vào cho chất đốt quá cao. Tiếng thở dài của người bạn khiến anh hàng đêm suy nghĩ và anh đã tìm đọc các tài liệu khoa học liên quan đến việc giới thiệu các loại chất đốt mới có khả năng thay thế cho các loại chất đốt truyền thống. Lương Văn Minh phát hiện loại chất đốt làm từ nguyên liệu vỏ trấu ở miền Nam đang được thị trường nơi đây rất ưa chuộng, anh quyết định giao tiệm may đang ăn nên làm ra cho vợ quản lý, một mình lặn lội vào Bà Rịa – Vũng Tàu học hỏi kinh nghiệm sản xuất vỏ trấu thành củi đốt.

“Lúc bấy giờ, nhiều người cho rằng tôi bị “gàn”. Bởi theo họ cái nghề may đang đắt khách không muốn lại đi làm cái nghề liên quan đến vỏ trấu bụi bặm. Nhưng tôi đã chứng minh cho họ thấy hướng đi của tôi là đúng đắn. Bởi mỗi tháng xưởng của tôi nhận hợp đồng cung ứng hơn 300 tấn than củi trấu cho các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp làm chất đốt. Hiện xưởng sản xuất 3 tấn sản phẩm củi trấu/ngày, giải quyết việc làm cho gần 20 lao động địa phương với mức lương gần 3 triệu đồng/tháng”, anh Minh vui vẻ cho biết.

Anh Nguyễn Tấn Kim (thôn Tịch Tây, xã Tam Nghĩa, Núi Thành) là người lao động gắn bó với xưởng từ ngày đầu thành lập cho biết: “Tôi thấy mô hình sản xuất củi trấu này của anh Minh rất thiết thực, vì nó tận dụng được phế phẩm của hoạt động xay xát lúa không để thải ra môi trường gây ô nhiễm, lãng phí. Hiện người dân địa phương đang rất quan tâm đến loại chất đốt thân thiện này”.

Theo anh Minh, sở dĩ sản phẩm củi trấu đang được các đơn vị sản xuất công nghiệp lựa chọn bởi các tính năng như: Nhiệt lượng khi đốt trong lò hơi công nghiệp đạt từ 3.800- 4.200 độ C, giá thành lại rẻ hơn so với các loại chất đốt truyền thống khác như than đá, than tổ ong, củi tự nhiên…; nguyên liệu sản xuất hoàn toàn từ vỏ trấu nên thân thiện với môi trường, góp phần thay thế cho lượng củi đốt lấy trong tự nhiên.

Thị trường tiêu thụ sản phẩm của công ty Trường Doanh ngày một mở rộng, có nhiều đơn vị muốn đặt hàng 120 tấn/tháng, anh đã có kế hoạch mở rộng sản xuất để đáp ứng đủ nhu cầu và giải quyết thêm nhiều lao động tại địa phương và thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách đối với người lao động. “Trong thời gian tới tôi sẽ xây dựng những vệ tinh sản xuất sản phẩm củi trấu và đứng ra bao tiêu sản phẩm tại một số địa phương có nguồn vỏ trấu dồi dào như Thăng Bình, Duy Xuyên, Điện Bàn. Tôi nghĩ việc mở rộng hoạt động sản xuất là rất khả thi và thiết thực, bởi bên cạnh vấn đề lợi nhuận, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động thì nó còn góp phần chung tay bảo vệ môi trường sống bền vững”- anh Minh bày tỏ. Chia tay anh chúng tôi rất mong nguyện ước của anh sẽ thành hiện thực.

Đại lão doanh nhân Đỗ Thế Sử

Cũng là một cơ duyên khi mà ít lâu sau, Nghị quyết 09 về phát triển đội ngũ DN doanh nhân được Bộ Chính trị ban hành – VCCI đã chọn trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự phát triển doanh nghiệp” cho đại lão doanh nhân Đỗ Thế Sử. Một cuộc trao tặng mang lại nhiều cảm xúc và suy nghĩ cho cả người trao, người nhận và những người chứng kiến.

Trong lễ trao tặng kỷ niệm chương cho cụ Sử, có một lời phát biểu khiến tôi tâm đắc: “Chưa hết trăm năm đã trọn vẹn một chữ Người. Cuộc đời của cụ Sử là minh chứng cho từ Con Người viết hoa!” Ông Nguyễn Sanh Châu — Đại sứ đặc mệnh toàn quyền tại Vương quốc Bỉ và Ủy ban châu Âu – dường như đã thay mặt cho tất cả những người được biết về cuộc đời của vị doanh nhân già này — nói lên điều ấy! Ở khoảnh khắc người đại lão doanh nhân giữa ngập tràn niềm vui sum vầy cùng con cháu đón nhận kỷ niệm chương, khi ông cất nên lời nói về niềm vui, niềm tự hào của mình mà không quên tự hứa rằng, còn sức lực sẽ còn kinh doanh, còn làm ngọn cờ đầu trong mái nhà doanh nhân của mình, tôi cảm thấy như được nghe lại giai điệu của ca khúc “một rừng cây, một đời người”. Cụ Sử đứng đó như đại ngàn che chở và tỏa bóng xuống cả một mái nhà doanh nhân.

Một đời NGƯỜI

Sinh năm 1923 trong một gia đình địa chủ kháng chiến, theo cách mạng từ năm 24 tuổi — bao nhiêu thăng trầm đã trải, giờ đây nhìn lại “khối tài sản” mà cụ gây dựng: 11 người con là giáo sư, tiến sĩ, thầy thuốc nhân dân, doanh nhân, 34 cháu đều tốt nghiệp đại học (hầu hết đều học ở nước ngoài ) mới cảm nhận được gánh nặng trên vai người Cha — một mình chèo chống nuôi con. Tôi bắt đầu câu hỏi của mình bằng chính cái dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời người doanh nhân lão thành này.

Thưa cụ Sử – chắc phải có điều gì rất đặc biệt khiến cụ từ bỏ con đường quan chức đang mở rộng, để đi làm kinh doanh?

Khổng Tử có câu “ Tề gia — trị quốc — bình thiên hạ”. Người đàn ông trước hết phải lo được việc nhà

mình rồi mới gánh vác được việc thiên hạ. Nhà tôi con đông vợ lại đau ốm liên miên. Tôi không còn lựa chọn nào tốt hơn. Sự nghiệp với đàn ông rất quan trọng, nhưng trước hết phải làm Người đã để lo cho vợ con tử tế. Đóng góp của mỗi người cho xã hội chính bằng sự lương thiện của mình của gia đình, con cháu mình. Mỗi người, có gia đình đều biết tu thân sửa mình thì xã hội chắc sẽ tốt đẹp hơn lên. Nếu tôi kinh doanh tốt thì có khi còn lợi ích cho mình và cả xã hội hơn là một anh quan chức bình bình.

Tôi xin về mở HTX nhỏ chuyên ngành xén giấy, đóng sổ sách và tổ chức cho cả đàn con vừa học vừa lao động phụ giúp mình. Tôi là người cha nghiêm khắc — yêu cầu rất cao ở con mình. Vừa phải lao động vừa phải học giỏi xuất sắc điểm A — không có B. Cả 9 người con của tôi đều học giỏi, thông minh, đặc biệt là anh Đỗ Minh Phú — Chủ tịch  kiêm TGĐ Tập đoàn Vàng bạc đá quý DoJi. Tối tối các con tôi mang bài ra học luôn có tôi ở bên cạnh chỉ bảo.

Năm 1964, một biến cố lớn trong đời tôi xảy ra. Vợ tôi sau thời gian dài ốm nặng đã ra đi, để lại tôi và đàn con thơ dại — Đứa lớn nhất đang học lớp 10, đứa thứ chín mới vừa lên hai!

Tôi nhìn ông cụ không chớp mắt tự hỏi, không biết sức mạnh nào giúp người đàn ông vừa bốn mươi tuổi đã chịu cảnh “gà trống nuôi chín con thơ dại”,  vượt qua được thời bao cấp khốn khó ấy khi mà gạo đong sổ tính từng cân và phiếu vải tính từng mét cho cả năm? Là người mẹ tôi càng thấu hiểu sự lo lắng cháy lòng khi con ốm, con đau hay nghịch dại… Cuộc đời thử thách con người thật nghiệt ngã. Có những số phận đã buông xuôi trong nghịch cảnh. Nhưng vẫn còn những người can trường không chịu khuất phục, không chịu để cuộc đời xô ngã mà quyết đứng dậy bước nhanh về phía trước. Một trong những người như thế là cụ Sử!

Điều gì đã giúp cụ đứng vững trong những ngày khó khăn ấy để làm tròn trách nhiệm “vừa làm cha vừa làm mẹ” thưa cụ ?

Tôi chỉ có ba điều để tựa vào, đó là trí tuệ, quyết tâm và đức hay lam hay làm. Tôi chịu khó học hỏi và tìm tòi sáng tạo trong công việc. Làm chủ nhiệm HTX Cơ khí Tháng Mười nhờ kiến thức tích lũy được hồi học đại học tại chức Bách khoa — chúng tôi đã sản xuất thành công gang dẻo tâm đen rất có uy tín. HTX lúc ấy có tới 200 đầu máy và 300 xã viên. Công việc kinh doanh đã giúp tôi nuôi được cả đàn con học hành đến nơi đến chốn. Quyết tâm tạo điều kiện cho các con học tập và một lòng vì chúng, tôi đã ở vậy nuôi các con 15 năm. Chỉ đến khi con nhỏ Đỗ Anh Tú được cử đi học tại Tiệp Khắc (cũ) tôi mới tục huyền với nhà tôi — Nguyễn Kim Phương và cùng bà điều hành doanh nghiệp đến bây giờ.

Hồi tôi bị mổ dạ dày, nghi là ung thư, tôi tập trung các con lại dặn: “Bố tham gia cách mạng, làm gì cũng hết lòng nên không có gì ân hận. Cậu út còn nhỏ nhờ các anh trông giúp …” Cả nhà xúm vào khóc, tôi động viên “đời người ai cũng một lần chết. Cái chính là sống cho có ích…” Thế mà ông trời thương, không phải ung thư. Nhưng tôi vẫn phải chung sống với căn bệnh tim, sốt rét và chỉ còn 1/3 dạ dày. Ai cũng nói phải nghỉ ngơi nhưng tôi nghĩ còn sống thì còn làm việc. Ăn gạo của nông dân, mặc áo của công nhân thì phải làm trả ơn chứ. Thế là tôi lại kinh doanh…

Tôi hiểu sức mạnh tinh thần mà cụ nói — cảm phục đức làm người và ngưỡng mộ trí tuệ sắc sảo, vẻ mẫn tiệp vẫn toát ra từ gương mặt cương nghị và tinh anh của cụ. Chia sẻ với tôi bí quyết để khỏe — trẻ và minh mẫn — cụ bảo “ sự sáng suốt khỏe khoắn mà tôi có được là do học tập và làm việc không biết mệt mỏi. 70 tuổi tôi học tiếng Anh để làm việc với đối tác và mỗi chiều 30 Tết tụ họp gia đình hơn 70 người tôi có thể phát biểu bằng thứ tiếng của “Công dân toàn cầu”. 87 tuổi tôi tiếp tục học tiếng Hoa — cũng để trao đổi thường xuyên với đối tác và cũng do có cô con dâu út người Hoa…” Cụ Sử còn có ý định học tiếng Nhật dịp này…

Dòng máu kinh doanh và chữ tín

Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc khi trao Kỷ niệm chương “Vì sự phát triển doanh nghiệp” cho cụ Đỗ Thế Sử đã phát biểu: “Cụ Sử là một bằng chứng rằng – 14 tuổi kinh doanh cũng chưa phải là sớm và 90 tuổi kinh doanh cũng chưa phải đã muộn…” Không phải ngẫu nhiên mà cụ Sử nhận mình có “máu kinh doanh” từ trong huyết quản. Cụ kể, 14 tuổi “chạy cờ” cho mẹ nên đã biết buôn tơ với các bà ở Hàng Ngang Hàng Đào và say mê kinh doanh từ thuở đó. Cụ tâm đắc: “Kinh tế là hạ tầng cơ sở của xã hội, là dòng máu nuôi cơ thể. Đất nước vững bền và phát triển thì phải có nền kinh tế khỏe mạnh và phát triển. Nhưng kinh doanh phải có gen và phải say mê nó. Tôi có gen ấy là được truyền từ mẹ tôi. Một người đàn bà thất học nhưng thông minh vô cùng. Bà chỉ nhìn qua bản đồ của xã, huyện là nắm được hết từng thửa ruộng. Không biết chữ nhưng bà tính nhẩm nhanh như cắt và không sai bao giờ”.

Tôi hỏi cụ nhớ gì nhất về người mẹ và được nghe cả một câu chuyện thú vị vô cùng — ngỡ chỉ có trong tiểu thuyết.

- Mẹ tôi là con gia đình khá giả – Cha mẹ bà nhận trầu cau của một người trong xã. Bà không ưng người đó và trót yêu ông chánh tổng đã có vợ. Bà bỏ nhà trốn lên Phú Thọ cấy thuê làm mướn lo đủ số tiền mang về trả lễ cho nhà trai rồi nhất quyết lấy bố tôi. Phận làm lẽ cũng chẳng dựa gì nhiều vào chồng, bà tự tay gây dựng cơ đồ. Có chút vốn là bà mua ruộng, giao cho người cấy thuê và trả công xứng đáng, hai bên cùng có lợi. Cứ thế mà nhân lên mãi. Rồi bà mở xưởng thuê người nấu mật mía, mở lối gỗ từ Tuyên Quang, Phú Thọ, mở xưởng dệt nhuộm vải thâm… Có trong tay 300 mẫu ruộng, xưởng vải, xưởng mật, xưởng gỗ…, vậy mà vẫn tham công tiếc việc làm quần quật như một bà lực điền chính hiệu. Tôi nhớ mãi hình ảnh của bà vừa ăn ngô bung vừa tranh thủ xay lúa… Tôi còn biết bà có cái hòm hai đáy cao 1 thước, đáy dưới cao 40 phân chật cứng tiền Đông Duong. Bà làm giàu bằng cái đầu và tính hay lam hay làm, giúp cho bao người có công ăn việc làm. Cái giàu đĩnh đạc, đàng hoàng và chắc chắn. Cả đời tôi ngưỡng mộ và kính phục mẹ mình. Chính bà là tấm gương cho tôi theo và truyền cho tôi ý chí và nghị lực — nhất là những khi cuộc đời thử thách mình.

Có vẻ như cụ còn giống mẹ ở chỗ nhìn đâu cũng thấy cơ hội kinh doanh?

Điều ấy thì đúng! Khi tôi đã nghỉ hưu ở HTX rồi, một ngày ông thông gia ở  Sài Gòn ra chơi kể chuyện mua cái mũ phớt đắt quá — hơn nửa chỉ vàng, tôi nghĩ ngay ở Hà Nội rẻ hơn. Thế là hai vợ chồng già “đánh” mũ từ Hà Nội vào. Sang Tiệp Khắc chơi với Anh Tú tìm đến tận kho mua hẳn 5000 cái về – thắng to. Đến cái năm Tú nhận bằng đỏ tiến sĩ được mời bố mẹ sang, chúng tôi ra quảng trường chơi thấy đồ pha lê đẹp quá liền mua luôn. Tối ấy ngắm nghía đến hai giờ sáng rồi quyết định “đánh về”. Tôi nhờ Tú dẫn đi mua băng giấy vệ sinh về chèn 39 kiện pha lê khiến Tú kêu trời! Bán pha lê cũng ra tiền mà băng giấy vệ sinh hồi ấy còn hiếm nên cũng là khoản thu kha khá… Nhiều tuổi rồi nhưng nhìn thấy cơ hội làm ăn vẫn ham. Không muốn dừng. 73 tuổi tôi quyết định thành lập công ty may mặc Gamexco để sản xuất hàng xuất khẩu. Công ty có 300 công nhân ở xưởng tại Hà Nội và ở Hà Nam, Ba vì.

Nghe câu chuyện ngày nào của cụ Sử, tôi chợt có một liên tưởng thú vị. Phải chăng cũng do cái duyên giúp bố mẹ mà sau này Đỗ Anh Tú nổi tiếng với thương hiệu Diana! Quả thật dòng dõi gia đình họ Đỗ đặc biệt và không khác nào một huyền thoại!

Với triết lý sống và những kinh nghiệm đã trải của mình, cụ hướng những người con vào kinh doanh như thế nào?

Tôi cho các con tự chọn con đường đi để phát huy hết khả năng của mình. Nhưng nhìn thấy ở người nào cái gen kinh doanh trội thì hướng người đó. Thực ra những điều đó ở trong máu rồi, chỉ cần khơi lên thôi: Đỗ Minh Phú là một ví dụ. Anh ấy là người thông minh nhất trong các con tôi. Ngày anh ấy phải lựa chọn giữa việc sang Nhật làm tiến sĩ hay chuyển hẳn sang kinh doanh tôi có nói đại ý: “Làm khoa học cũng tốt nhưng nếu biết cách làm giàu cho mình và đất nước thì càng tốt. Nhà DN sẽ là một trong những trụ cột của đất nước…” Thế là Phú quyết định rẽ sang hướng trở thành doanh nhân đúng nghĩa và có được Doji như hiện nay. Những người con khác của tôi cũng vậy: Anh Đỗ Anh Tú là Tổng giám đốc công ty CP Diana, anh Đỗ Quốc Bình Chủ tịch Hiệp hội taxi Hà Nội, anh Đỗ Anh Tuấn Tổng giám đốc công ty lò hơi FTD cung cấp sản phẩm cho cả nước, chị Đỗ Kim Dung là giám đốc Công ty sản xuất ống nhựa cho các Công ty sữa,  chị Đỗ Xuân Mai và chồng là điều hành công ty kinh doanh Green Global…

Tôi vẫn bảo, điều quan trọng không phải là các con làm được bao nhiêu tiền mà là các con tạo ra bao nhiêu việc làm cho công nhân. Phải trở thành người dẫn dắt mọi người theo như bà nội các con trước đây…, cụ Sử chia sẻ.

Vậy trong kinh doanh, cụ trao truyền cho con cháu của mình điều gì?

Đó là chữ Tín. Ngày trước mẹ tôi đặt mua tơ về dệt ở Hàng Ngang Hàng Đào chỉ cần nhắn một câu là có hàng đưa về ngay, tiền trả sau. Bây giờ tôi và bạn hàng cũng vậy. Cuộn vải 150 m thì mét nào cũng như mét nào, 100 cuộn như một. Chưa cần ký hợp đồng chỉ cần gọi điện sang là họ thực hiện ngay. Không ai sống được một mình, người nọ phải dựa vào người kia để cùng tồn tại. Vậy thì chữ Tín quan trọng lắm. Tôi dạy con cháu chữ Tín và thể hiện chữ Tín với mọi người rồi để người ta giữ chữ Tín như mình. Dòng máu nhà tôi là dòng máu kinh doanh và dòng máu này được lọc bằng chữ tín. Bây giờ chữ tín còn ít lắm. Người ta lừa lọc nhau. Vì thế, các vụ vỡ nợ, lừa đảo nhan nhản khắp nơi nên càng phải đề cao chữ tín. Phải có chữ Tín thật sự thì chúng ta mới có nhiều các nhà tư bản lớn. Chữ Tín chính là biểu hiện nhân cách của người kinh doanh.

Câu chuyện giữa tôi và cụ Sử cơ hồ thật khó dứt. Để hiểu một con người đặc biệt như cụ, để học hỏi thêm nhiều điều từ cụ thì một vài buổi chưa hẳn đã thấm tháp gì. Duy có điều này thì tôi biết rõ — nếu có lúc nào đó mình nản chí hoặc ngã lòng trước thử thách của cuộc sống thì cụ chính là một trong những người sẽ giúp tôi vượt lên bằng chính cuộc đời của cụ.

Cụ Phương vừa ở cơ sở sản xuất tại Ba Vì về tíu tít chuẩn bị bữa tối. Tôi nhìn xung quanh — hình như không có người giúp việc nào. Cụ bà 75 tuổi vẫn là người nấu những món ăn hợp khẩu vị cho cụ ông. Mà tôi biết cụ bà chính là cánh tay phải đắc lực trong kinh doanh của cụ ông. Sáng sáng hai cụ vẫn cùng nhau xuống xưởng sản xuất. Lại thêm một điều đặc biệt nữa trong ngôi nhà số 4 ngõ Bà Triệu này…

Tiếp xúc với cụ Đỗ Thế Sử và những người con, người cháu doanh nhân của cụ, thêm một lần tôi hiểu rõ sức sống trường tồn len lỏi qua bao thăng trầm của lịch sử để tạo dựng nên những Kinh kỳ, Kẻ chợ, phố Hiến, Hội An, Sài Gòn, Chợ Lớn… và diện mạo của nền kinh tế hôm nay của đất nước. Đó chính là dòng máu kinh doanh, là nhiệt huyết, là nỗi đam mê trong mỗi con người và trao truyền lại cho những thế hệ sau; Là khao khát trở thành thủ lĩnh dẫn dắt những người xung quanh để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn cho chính mình và mọi người – của những doanh nhân chân chính.

Chiều thứ bảy — chia tay cụ, tôi bước ra khỏi con ngõ có những chùm hoa vàng thả dọc lối đi, lòng trào lên niềm tin yêu cuộc sống và tin yêu con người hơn.

Theo tờ Business Week, Jobs không chỉ là một “ông trùm” công nghệ có khả năng nhìn thấy trước những xu hướng mới, mà còn là người tạo ra xu hướng. Nếu như máy tính bảng rốt cục sẽ đến lúc hạ gục laptop và máy để bàn (desktop), thì chính Jobs đã hạ quyết tâm rằng Apple sẽ hưởng lợi từ sự đổi ngôi này.

Và ngày đó có vẻ như đã đến. Vào ngày 19/3 – cùng ngày mà người kế nhiệm Jobs, CEO Tim Cook, tuyên bố Apple sẽ dùng một phần trong 98 tỷ USD dự trữ tiền mặt của hãng để trả cổ tức cho cổ đông – “quả táo” thông báo đã bán được 3 triệu chiếc iPad thế hệ mới ngay trong tuần đầu tiên ra mắt. Theo dự kiến của một số nhà phân tích, iPad sẽ đem về cho Apple mức doanh thu 38 tỷ USD trong năm 2012.

Trong quý 4/2011, Apple đã bán được 15,4 triệu chiếc iPad, nhiều hơn doanh số máy tính cá nhân (PC) mà hãng HP đạt được trong cùng khoảng thời gian. Nếu coi mỗi chiếc iPad là một thiết bị thay thế cho máy tính cá nhân, điều mà nhiều người tiêu dùng chắc chắn đang hướng tới, thì Apple hiện đang là nhà sản xuất máy tính cá nhân lớn nhất thế giới. Ngoài iPad, Apple còn sản xuất máy tính iMac và MacBook.

Câu chuyện gây ngạc nhiên nhiều nhất trong kỷ nguyên iPad là việc Apple vẫn kiểm soát hoàn toàn thị trường máy tính bảng. Khi chiếc iPhone xuất hiện lần đầu vào năm 2007, trên thị trường đã có rất nhiều chiếc điện thoại thông minh khác. Sau đó, iPhone cũng có thêm rất nhiều đối thủ cạnh tranh mới, chủ yếu là các thiết bị chạy hệ điều hành Android.

Nhưng đối với iPad lại khác. Bất chấp sự xuất hiện của hàng loạt máy tính bảng mới từ Samsung, HTC, Motorola Mobility, HP, Dell… iPad vẫn đang chiếm thị phần 66% – theo số liệu của Gartner. “Toàn bộ ngành công nghiệp máy tính bảng đang rơi vào thế bế tắc trong cuộc cạnh tranh với Apple. Có thể nhận thấy nỗi lo sợ trong đôi mắt họ”, ông Robert Brunner, cựu Giám đốc thiết kế của Apple, người đang điều hành công ty thiết kế có tên Ammunition Group, nhận xét.

Ngôi vị thống lĩnh của Apple trên thị trường máy tính bảng chắc chắn là một “đòn tử” đối với tất cả các nhà sản xuất máy tính cá nhân truyền thống. Nhưng chiếc iPad – sự kết hợp giữa đỉnh cao công nghệ và sức hút thị trường lớn – không chỉ đơn giản xói mòn lợi nhuận của những hãng sản xuất máy tính thành công nhất thế giới.

Ý tưởng về máy tính bảng đã có từ nhiều thập kỷ trước. Vào năm 2000, Microsoft đã thúc đẩy mạnh mẽ ý tưởng này. Nhưng những thiết bị máy tính bảng trước iPad đều bị đánh giá là “không ra gì”, và chẳng ai tin là những thiết bị này sẽ được sử dụng rộng rãi. Nhưng iPad đã làm được điều ngược lại, chứng minh rằng có một thị trường khổng lồ va béo bở cho thiết bị này. Nguyên nhân nằm ở đâu?

Một phần của vấn đề mà các đối thủ của Apple gặp phải thuộc về lịch sử. Những hãng sản xuất điện thoại lớn như HTC và Samsung không phải là chuyên gia về điện toán. Còn đối với các hãng sản xuất máy tính cá nhân, vào những năm 1980 và 1990, khi Intel và Microsoft thống trị, họ không có nhiều lựa chọn ngoài việc cắt giảm chi phí tối đa để có thể có lợi nhuận sau khi trừ chi phí cho chip Pentium và giấy phép Windows.

Ông Kerry Chrapliwy, một người từng làm cho mảng PC của HP cho biết, nếu không gây được tiếng vang ngay lập tức, một sản phẩm thường bị loại ngay. “Tại HP, chúng tôi luôn đi theo phương châm làm thế nào để đưa sản phẩm này đến nhiều khách hàng nhất với mức giá thấp nhất có thể. Chúng tôi không tập trung nhiều vào mục tiêu đem đến trải nghiệm tốt nhất cho người sử dụng”, ông Chrapliwy nhớ lại.

Ngược lại, Apple “có quan điểm sẵn sàng nghiên cứu một vấn đề 3-4 năm để đem đến trải nghiệm tuyệt vời nhất cho khách hàng”, ông Roger McNamee, người đồng sáng lập công ty đầu tư công nghệ Elevation Partners nhận xét.

Trên thực tế, Apple đã bắt đầu nghĩ về máy tính bảng từ 9 năm trước, khi Jobs nhận thấy những tiến bộ mà các kỹ sư của mình đạt được với màn hình cảm ứng đa chạm. Những tiến bộ này cho phép người sử dụng có thể thực hiện nhiều thao tác như đọc báo, kiểm tra giá chứng khoán mà không cần phải gõ phím. Tuy nhiên, dự án máy tính bảng đã được gác lại khi Jobs chọn tập trung vào chiếc iPhone trước. Khi trở lại với dự án máy tính bảng, Apple đã có bước đi thông minh thể hiện qua việc sử dụng cùng phần mềm hệ điều hành iOS và cơ sở hạ tầng App Store đã dùng cho iPhone. Kết hợp giữa những tiến bộ về tuổi thọ pin và chất lượng màn hình đem tới chiếc iPad cùng lúc vừa quen thuộc vừa mới lạ đối với người tiêu dùng, và ngay lập tức tạo ra một cơn sốt mới.

Đến nay, mới chỉ lộ diện một vài đối thủ tiềm năng của iPad. Amazon.com đã khá thành công với chiếc máy tính bảng Kindle Fire giá chỉ 200 USD, bằng một nửa chiếc iPad rẻ nhất. Nhưng Kindle Fire mới chỉ được xem như một công cụ để truyền tải các dịch vụ của Amazon, thay vì một đối thủ thực sự của iPad. Trong trường hợp vụ sáp nhập giữa Google và Motorola Mobility được thông qua, “người khổng lồ tìm kiếm” có thể kết hợp giữa phần mềm hệ điều hành Android và các dịch vụ như YouTube hay Google Máp với phần cứng Motorola, tạo ra sự kiểm soát toàn bộ hệ thống kiểu như Apple đang có.

Một đối thủ khác của iPad có thể đến từ “kẻ thù” lâu năm nhất của Apple – hãng Microsoft. Mùa thu năm nay, “đế chế” phần mềm dự kiến sẽ tung ra phần mềm hệ điều hành Windows 8 với những đổi mới ngoạn mục, có thể dùng cho cả PC và máy tính bảng. Có vẻ như Microsoft vẫn trung thành với lối đi PC, thể hiện qua việc cấp phép Windows 8 cho các nhà sản xuất phần cứng. Tuy nhiên, hãng này đã tìm thấy thành công khi làm cả phần cứng lẫn phần mềm của riêng mình để tạo ra chiếc máy chơi trò chơi Xbox. Mảng Xbox sau khi thua lỗ nhiều năm đến nay đã làm ăn có lãi. Rất có thể, Microsoft sẽ áp dụng mô hình tương tự như Xbox để tạo ra một chiếc máy tính bảng có thể cạnh tranh với iPad.

Tuy nhiên, đối với phần còn lại của ngành công nghiệp máy tính cá nhân, kỷ nguyên máy tính bảng có thể là một thảm họa. Trong mấy năm gần đây, các hãng sản xuất máy tính cá nhân phụ thuộc quá nhiều vào các khách hàng doanh nghiệp để cầm cự trong bối cảnh thị phần co hẹp. Nhưng đến nay, thậm chí phân khúc khách hàng doanh nghiệp cũng đang chịu sức ép. Nhiều công ty lớn đã mở cửa cho Apple, chẳng hạn hãng hàng không United Airlines của Mỹ đã sắm iPad cho phi công. Apple còn sử dụng kho dự trữ tiền mặt của mình để “khóa” nguồn cung những linh kiện máy tính bảng chủ chốt và chiếm ưu thế về quy mô sản xuất lớn.

Tệ hơn cho các đối thủ, cạnh tranh với Apple bằng giá bán sản phẩm gần như là chuyện không thể. Theo ông Anand Srinivasan, một chuyên gia phân tích công nghệ thuộc Bloomberg Industries, tỷ suất lợi nhuận ròng tính trên mỗi chiếc iPad mà Apple đạt được là 20%. Mặc dù các nhà sản xuất điện thoại thông minh có thể đưa ra mức giá bán thấp để cạnh tranh với iPhone, chiếc điện thoại có tỷ suất lợi nhuận ròng 56%, nhưng một khi giảm giá, các đối thủ iPad sẽ không thể đạt tới sự xa xỉ mà chiếc máy tính bảng của Apple có được. Còn nếu có một chiếc máy tính bảng cao cấp hơn iPad, thì lợi nhuận sẽ không đến dễ dàng với nhà sản xuất.

“Đối thủ của Apple khó có thể lấy mức giá tương đương và kỳ vọng bán được nhiều hàng”, nhà phân tích Shaw Wu thuộc công ty Sterne Agee & Leach nhận xét.

Những người sở hữu iPad đều hiểu rõ được những ưu thế của thiết bị này so với máy tính cá nhân truyền thống. Với tốc độ phát triển mạnh hiện nay của công nghệ điện toán đám mây, trong đó âm nhạc và hình ảnh được lưu trữ trên các máy chủ ảo, máy tính bảng có thể chấm dứt kỷ nguyên ở “trung tâm thế giới” của máy tính cá nhân truyền thống. Xét tới sức mạnh marketing của Apple cùng hệ thống ứng dụng khổng lồ của hãng này, không phải là quá khi cho rằng, rào cản lớn nhất để Apple đạt tới “quyền lực tối thượng” trên thị trường máy tính chính là năng lực sản xuất tại các nhà máy của hãng.

Có thể sẽ đến lúc, một công ty nào đó sẽ tung ra được một sản phẩm mang tính đột phá để thay thế cho chiếc máy tính bảng, cũng giống như việc mà Steve Jobs vẫn thường làm vài năm một lần. Nhưng chuyên gia tư vấn thiết kế Brunner cho biết, ông chưa nhận thấy những dấu hiệu về một sự chuyển biến như thế. “Chưa một ai cho thấy sẽ học theo được Apple. Tôi vẫn tiếp xúc với nhiều lãnh đạo của các hãng công nghệ và thấy họ chưa thể học được cách làm của Apple. Họ vẫn giữ lối tư duy cũ”, ông Brunner cho hay

Theo khảo sát của CNBC, khoảng hơn nửa hộ gia đình Mỹ sở hữu ít nhất một sản phẩm của Apple.

Như vậy khoảng hơn 55 triệu hộ gia đình Mỹ hiện đang sở hữu hoặc điện thoại iPhone, máy tính bảng iPad, máy nghe nhạc iPod hay máy tính Mac.

Và khoảng 1/10 nhóm các hộ gia đình còn lại có kế hoạch sẽ mua sản phẩm Apple trong năm 2013.

Thế nhưng Apple chưa đến lúc phải lo lắng về khả năng thương hiệu bão hòa. Người Mỹ không chỉ mua một thiết bị. Nhìn chung, mỗi hộ gia đình có khoảng 1,6 thiết bị của Apple và khoảng 25% có kế hoạch mua thêm ít nhất 1 thiết bị trong năm 2013.

Ông Jay Campbell, phó chủ tịch Hart Research Associates, tổ chức tiến hành khảo sát cùng của CNBC, nhận xét: “Mô hình kinh doanh thật tuyệt vời, khi càng sở hữu nhiều sản phẩm, người tiêu dùng càng mong muốn mua nhiều hơn. Trong ngành công nghệ có khi người ta chán với loại hình nào đó, nhưng tại Apple mọi thứ đã thay đổi lên một tầm cao mới.”

Kết quả khảo sát còn cho thấy người mua sản phẩm của Apple chủ yếu là đàn ông, có học vấn trình độ đại học và trẻ tuổi. Không còn nghi ngờ gì nữa, bạn càng kiếm được nhiều tiền, bạn càng mua nhiều sản phẩm của Apple.

Đối với đối tượng kiếm được dưới 30 nghìn USD/năm, chỉ 28% sở hữu sản phẩm của Apple. Trong khi đó với đối tượng kiếm được trên 75 nghìn USD/năm, tỷ lệ này lên tới 77%. Đối với nhóm đối tượng kiếm nhiều tiền hơn nữa, mỗi người sở hữu khoảng 3 sản phẩm của Apple trong khi đó tỷ lệ này ở mức khoảng 0,6 với gia đình thu nhập thấp hơn.

Các bậc cha mẹ sở hữu các thiết bị công nghệ có thể bởi họ muốn có thêm sản phẩm làm họ bận rộn hoặc họ muốn con cái họ theo kịp với công nghệ. Khoảng 61% hộ gia đình có con cái sở hữu thiết bị của Apple trong khi đó đối với các hộ gia đình chưa có con, tỷ lệ này ở mức khoảng 48%.

“Hồi hương”

Sáng sớm ngày 16/03, Wong Tat hòa vào dòng người xếp hàng dưới cơn mưa lạnh giá bên ngoài Apple Store ở San Francisco để chờ đợi mua những chiếc iPad 3 đầu tiên. Ngay khi cánh cửa mở ra, Wong hối hả mua 2 chiếc New iPad – số lượng tối đa mà Apple bán cho mỗi khách hàng – và nhanh chóng biến mất vào trong chiếc Mercedes SUV của mình. Ngay sau đó, Wong quay trở lại, lần này là để chỉ dẫn cho những người khác tập hợp iPad về đúng địa điểm giao hẹn.

Trong những dòng người xếp hàng chờ mua iPad, có rất nhiều gương mặt người Trung Quốc.

Khi đã gom được 20 chiếc iPad mới ra lò, Wong lái xe đi về phía một salon tóc, tại đây kiện hàng trị giá chừng 12.000 USD này sẽ được đóng gói cẩn thận và chuyển sang một chiếc ôtô khác, bắt đầu chuyến du hành kỳ quặc của mình: Quay ngược trở lại quốc gia nơi đã sinh ra chúng bằng một con đường không minh bạch – buôn lậu. Chúng bị nhồi nhét trong các vali của các hành khách bay đến Trung Quốc hoặc Hong Kong, rồi từ đây những sinh viên sẽ lén lút mang chúng về đại lục!

Cơn khát Apple đã tạo nên một chợ đen sôi động ở Trung Quốc. Một chiếc New iPad 16 GB mua ở San Francisco có giá từ 499 – 540 USD sẽ được bán ở Thượng Hải ngay ngày hôm sau với giá khoảng 1000 USD. Không phải ngẫu nhiên, chỉ trong cuối tuần đầu tiên sau khi mở bán, Apple đã bán hết veo hơn 3 triệu chiếc.

“Bạn chắc chắn có thể tìm thấy những chiếc New iPad tại Trung Quốc ngay sau chuyến bay đầu tiên trở về từ Mỹ trong ngày chúng ta công bố sản phẩm này” – một nhân viên của Apple cho hay.

Những công ty chuyên làm phụ kiện cho iPad như vỏ đựng, tai nghe, miếng dán bảo vệ màn hình… cũng thuê người mua iPad để gửi về sớm nhất có thể nhằm nhanh chóng cho ra đời hàng loạt những phụ kiện phục vụ cho các fan của Apple.

Những chiếc iPad buôn lậu được xếp gọn gàng vào những vali và được đưa trở lại Trung Quốc.

Thời hoàng kim và những khoản lời béo bở

Những người như Wong được ví von như những “con bò vàng chợ đen” đã từng có thời làm giàu rất dễ dàng. Họ trả những người xếp hàng thuê – hay còn có biệt danh là “y tá”- từ 20 USD cho đến 30 USD cho mỗi lần xếp hàng. Thêm một chút chi phí chừng 12 USD cho các doanh nghiệp chuyển phát nhanh, họ đã có thể kiếm được một món lời lớn lên tới hàng trăm USD cho mỗi chiếc iPad trót lọt.

Nhưng giờ đây chuyện buôn lậu những chiếc iPad vào Trung Quốc trở nên khó khăn hơn nhiều khi các nhà chức trách Trung Quốc ngày càng thắt chặt các quy định về việc xuất nhập các thiết bị điện tử.

Họ đã thông báo đến các hãng chuyển phát của Mỹ về việc từ chối thông quan cho các kiện hàng chứa iPad, đồng thời bắt các du khách phải khai báo tất cả các loại hàng hóa mang theo và thu phí tạm nhập đối với các thiết bị điện tử lên tới 10%.

Một số “y tá” với nhiệm vụ gom mua iPad

Hai hãng chuyển phát nhỏ thường chuyển hàng tới Trung Quốc là BIZ Express và GCS hiện nay đã từ chối các đơn hàng có liên quan tới iPad. Tại Thâm Quyến, khu vực giáp ranh với Hong Kong, New iPad có tên trong danh mục 10 món hàng bắt buộc khai báo và chịu thuế.

“Tôi đã bỏ việc buôn những chiếc iPad vào đại lục từ vài tháng trước vì giờ các quy định ở Thâm Quyến thật sự rất nghiêm ngặt” – một sinh viên Trung Quốc chán nản nói.

Thêm nữa, Apple hiện nay đã mở hàng loạt kho hàng và cơ sở phân phối chính thức tại nhiều quốc gia trên thế giới và điều đó làm cho các sản phẩm Apple ngoài chợ đen rớt giá thảm hại.

“Việc làm ăn năm nay khó khăn hơn năm ngoái rất nhiều”- một “y tá” nói.

Một tay buôn khác ở Oakland, California (Mỹ) kể về chiến tích 1.000 chiếc iPad 2 đã được anh ta gửi về Trung Quốc hồi năm ngoái và bỏ túi từ 50 đến 100 USD cho mỗi chiếc trót lọt. Năm nay, anh ta gửi 250 chiếc New iPad qua FedEx với khoản phí lên tới 110 USD/kg, nhưng cùng ngày đó, sản phẩm này được mở bán tại 10 điểm bán khác trên thế giới, trong đó có Hong Kong.

“Cuộc chơi đã hoàn toàn kết thúc, thị trường ngập lụt bởi những sản phẩm được phân phối chính thức bởi Apple”- người đàn ông than vãn. “Giá iPad chợ đen tại Trung Quốc đang rớt thảm hại từng ngày”.

Những niềm kiêu hãnh ảo

iPad và iPhone đã trở thành thương hiệu thể hiện đẳng cấp, sự sành điệu và cả tư tưởng “sính ngoại” “Tây hóa” của giới trẻ Trung Quốc, vượt lên trên hẳn các loại điện thoại khác nhưng họ lại thường là những người cuối cùng được mua dòng sản phẩm này từ chính hãng Apple. Người ta nói những người buôn lậu iPad thương gom hàng từ nhiều quốc gia nhưng nguồn cung chính vẫn là từ Mỹ do đây là thị trường lớn nhất tiêu thụ các sản phẩm cao cấp này.

Thứ 6 tuần trước tại Hong Kong, toàn bộ số iPad đã bốc hơi chỉ sau một giờ mở bán, những người mua được ví von như trúng số độc đắc trong khi iPad vẫn được chất đầy trong các kho hàng tại Mỹ.

“Thật ra nguồn cung của Apple lớn đến mức có thể làm ngập lụt thị trường, họ đã hoàn thành việc sản xuất và xếp chúng gọn ghẽ trong các kho hàng từ trước khi công bố sản phẩm và mở bán cả 6 tháng ròng. Và giờ, họ đang bán chúng ở Châu Á và Châu Úc, có nghĩa là trước nước Mỹ 16 tiếng” – Một đại diện của đại lý ở Oakland nhún vai khi bình luận về thực chất của sự “khan hiếm” và cơn sốt Apple.

Bà Phạm Thị Mỹ Lệ, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty KingBee Media, cho rằng, có nhiều lý do để viral marketing phát triển nhanh và được DN lựa chọn.

Chính sự phát triển của các công nghệ giao tiếp cá nhân như blog, chat, tin nhắn điện thoại, thư điện tử, những trang web phản hồi trực tuyến và nhiều dạng trang web cá nhân khác giúp tăng tốc độ, tận dụng được những lợi ích của marketing lan truyền.

Bên cạnh đó, sự ưa thích của người tiêu dùng cũng là lý do để DN đẩy mạnh phát triển viral marketing. Hiện nay, mỗi ngày người tiêu dùng tiếp nhận hàng ngàn mẫu quảng cáo khác nhau trên nhiều phương tiện truyền thông khiến họ bị nhiễu thông tin.

Vì thế, người tiêu dùng thường có khuynh hướng tìm lời khuyên từ bạn bè tin cậy. Nhiều thống kê cho thấy, cứ một khách hàng hài lòng về sản phẩm hay dịch vụ gì đó họ sẽ kể cho ít nhất 3 người nữa nghe.

Và khi không thích một sản phẩm hay dịch vụ nào đó họ sẽ sẵn sàng truyền tai cho 11 người khác. Một lợi ích khác khiến viral marketing phát triển mạnh, đó là lợi ích kinh tế.

Nếu so với các hình thức khác, marketing lan truyền tốn ít chi phí hơn, phù hợp với các DN nhỏ và vừa có vốn ngân sách quảng cáo eo hẹp.

Ông Vincent Nida, Giám đốc toàn cầu thương hiệu mỹ phẩm Shu Uemura, cho rằng, phương thức viral marketing qua truyền miệng hay qua mạng xã hội vẫn luôn hiệu quả. Nhưng để thành công, DN phải biết cách để tạo hiệu ứng với người tiêu dùng.

Bởi, theo ông Vincent Nida: “Một chiến lược thành công là phải đưa thật nhiều người tiêu dùng tới cửa hàng và làm sao để họ hài lòng. Muốn làm được điều đó, DN phải có những thông tin nóng hổi và thú vị.

Những chiến lược marketing bình thường sẽ không tạo ra hiệu ứng mà nó chỉ bắt đầu khi bạn có một sự đặc biệt, một sự thú vị để mọi người nói về sự kiện đó”.

Theo bà Mỹ Lệ, cách thức thường sử dụng trong viral marketing có thể chia thành thành 2 nhóm là gián tiếp tương tác (gồm một số hình thức như tin đồn, dùng người có sức ảnh hưởng, các cuộc thi…) và trực tiếp tương tác (bản tin trên báo giấy, báo điện tử, các cuộc bầu chọn…).

Với những cách thức trên, các kênh thường được sử dụng có thể kể đến như mạng xã hội, các trang blog cá nhân, nhận xét tự động, gửi bài viết trên các forum, gửi tin nhắn trực tiếp đến số di động…

Trong loại hình marketing này, các DN phải chú ý đến nội dung cần quảng cáo và phải biết quản lý rủi ro. Quan trọng nhất là nội dung phải rất sáng tạo, thu hút sự chú ý của khách hàng, và khiến họ chia sẻ quảng cáo đó với những người khác.

Bởi, một thông điệp sáng tạo sẽ được lan truyền nhanh chóng trong cộng đồng, ngược lại, một mẩu quảng cáo không gây hứng thú có thể sẽ kéo cả chiến dịch thất bại.

Hơn nữa, do viral marketing có tính tương tác và sáng tạo cao nên không loại trừ khả năng sẽ có những phản hồi không mong muốn từ phía khách hàng như hiểu sai thông điệp hay có những nhận xét bất lợi, hoặc với một số hình thức như bầu chọn là khả năng gian lận.

Chính vì vậy, DN cần lên kịch bản ứng phó với rủi ro và thường xuyên kiểm soát tình hình để có những phản ứng thích hợp và kịp thời.

Ngoài ra, các DN cũng nên chú ý đến “hậu” của chiến dịch quảng cáo, vì nhờ nội dung vẫn còn tồn tại trên các website, diễn đàn và trên các công cụ tìm kiếm mà dù chiến dịch đã kết thúc nhưng khách hàng vẫn tìm và biết đến sản phẩm.

Khả năng này sẽ càng cao hơn nếu chiến dịch đã từng thành công lớn, thu hút được nhiều sự quan tâm, nhiều lượt người xem…

Nhiều thống kê cho thấy, cứ một khách hàng hài lòng về sản phẩm hay dịch vụ gì đó, họ sẽ kể cho ít nhất 3 người nữa nghe. Có lẽ, sức hấp dẫn của marketing trực tuyến, trong đó có viral marketing đã khiến các công ty, thậm chí, ngay cả các công ty lớn cũng xem lại.

Bà Nguyễn Hữu Ngọc Trân, Giám đốc Điều hành marketing Công ty Vinamilk, cho biết, trước đây Vinamilk chỉ dành một khoản ngân sách nhỏ cho truyền thông trực tuyến nhưng trong tình hình kinh tế khó khăn như hiện nay, Vinamilk cũng đang tính toán lại. Hiện công ty đã tăng ngân sách cho truyền thông trực tuyến nhiều hơn, chiếm khoảng 5% ngân sách dành cho tiếp thị.

1. Sara Blakely- Nhà sáng lập Spanx

“Đừng bao giờ sợ thất bại. Cha của tôi thâm chí còn luôn khuyến khích… thất bại, bởi theo ông, chỉ khi trải qua cảm giác thất bại, chúng tôi mới có thể trưởng thành hơn được.”

2. Pete Cashmore- Nhà sáng lập công ty Mashable

“Bạn cần có không gian riêng để thoả sức sáng tạo và trải nghiệm những điều mới lạ. Hãy thông minh tạo ra khoảng cách cần thiết với người khác. Nếu không bạn sẽ dễ căng thẳng, mệt mỏi vì sự ảnh hưởng của họ đến công việc cũng như cuộc sống đời tư của mình”.

3. Gurbaksh Chahal- Nhà sáng lập công ty RadiumOne

“Rất nhiều người trong giới kinh doanh luôn tính toán tỷ mỉ, lúc nào cũng phải trắng đen rõ ràng. Họ tin tưởng vào các bằng chứng hay số liệu thực tế. Nhờ đó, họ vận hành tiến trình kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn. Khi có ý tưởng kinh doanh, bạn cũng hãy tính toán trước xem mình cần gì, tìm hiểu thực tế thị trường và tự tin làm ăn buôn bán”.

4. Marcia Kilgore- Nhà sáng lập Bliss Spa, Soap and Glory và Fitflop

“Hãy lưu mọi thông tin lại trên giấy tờ, đặc biệt là khi làm việc với các đối tác kinh doanh khác. Khi mới khởi nghiệp, họ có thể thân thiện, cởi mở với bạn. Nhưng đồng tiền sẽ làm nhiều người thay đổi chóng mặt. Thế nên, tốt hơn hết là hãy thông qua một luật sư giúp bạn và đối tác thực hiện các văn bản giao kèo một cách chi tiết về vốn đầu tư cũng như trách nhiệm của các bên tham gia hợp đồng.

5. Jim Koch- Nhà sáng lập công ty   Boston   Beer và Samuel Adams   Boston   Lager

“Muốn làm ăn lâu dài, hãy kinh doanh những sản phẩm chất lượng tốt hơn hay giá thành rẻ hơn so với các doanh nghiệp khác. Nếu thua kém các đối thủ cạnh tranh cả về chất lượng lẫn giá thành hàng hoá thì bạn sẽ khó mà có chỗ đứng bền vững trên thị trường được”.

6. Tony Hsieh- CEO của công ty Zappos

“Hãy thành thật với chính mình. Nếu tuân thủ nguyên lý ấy, bạn sẽ đưa ra nhiều quyết định một cách dễ dàng và ít rủi ro hơn”.

7. Caterina Fake- Người đồng sáng lập công ty Flickr và Hunch

“Hãy chọn một thị trường tốt. Bạn có thể thay đổi cách tiếp cận thị trường ấy, nhưng đối với các vấn đề then chốt mà bạn chắc chắn phải đối mặt trong sự nghiệp kinh doanh thì nên từng bước giải quyết dần. Đừng bó hẹp bản thân trong khuôn khổ nào cả, cứ mở rộng tầm nhìn và quan sát và tìm ra nhiều phương thức cùng giúp bạn đạt được một mục tiêu”.

8. Scott Heiferman- Người đồng sáng lập công ty Meetup

“Điều đáng làm thì thường tốn nhiều thời gian. Thế nên hãy đồng thời cân nhắc nhiều phương án kinh doanh và trung thực nhìn nhận xem vụ làm ăn nào đáng làm hơn cả. Để gây dựng một công ty quy mô 100 triệu đôla, quãng thời gian bạn phải bỏ ra có thể không dừng ở mức 5 năm, mà đôi khi là 10 hay 15 năm. Cho nên hãy coi sự nghiệp kinh doanh của công ty bạn là sự nghiệp cả đời người”.

9. Dany Levy- Người sáng lập công ty DailyCandy

“Đừng tiêu tiền khi chưa kiếm ra tiền. Hãy chi trả một cách hợp lý và phục vụ những mục đích cần thiết cho công việc kinh doanh của bạn. Ví dụ, hãy đầu tư vào các cửa hàng cung ứng sản phẩm thay vì ký hoá đơn mua sắm nội thất văn phòng sang trọng”.

10. Bob Parsons- Cha đẻ của thương hiệu Go Daddy

“Bạn cần biết rõ địa vị của mình trong giới kinh doanh. Hãy tính toán trước mọi việc, chỉ có sự chuẩn bị kỹ lưỡng mới mang lại thành công cho bạn”.

11. Barbara Corcoran- Người sáng lập công ty Corcoran Group, Shark Tank Judge và Investor

“Sự thú vị của kinh doanh buôn bán đó là khi bạn khởi nghiệp, tuy chặng đường đầy chông gai nhưng bạn sẽ có rất nhiều tình bạn đẹp. Giây phút kề vai sát cánh cùng họ trải qua những thăng trầm trên thương trường có thể là quãng thời gian đáng nhớ nhất trong sự nghiệp. Do đó đừng chỉ biết kiếm tiền và   theo   đuổi địa vị và quyền lực mà bỏ lỡ những thành quả không kém phần ngọt ngào như thế”.

12. Brian Sharples- Người đồng sáng lập công ty HomeAway

“Có những ý tưởng hay chưa phải là tất cả. Bởi kinh doanh không phải là lý thuyết xuông. Vô số người cũng đang nghĩ ra những điều giống bạn. Cho nên bạn đừng hài lòng với những sáng kiến nảy ra trong đầu mình mà hãy xây dựng một đội ngũ đối tác hùng hậu để biến những sáng kiến ấy thành công việc làm ăn mang lại lợi nhuận về lâu về dài”.